سینما مثبت: پس از پشت سر گذاشتن دو جنگ تحمیلی با رویکردی فناورانه، تماشای فیلمهایی مستند از دفاع مقدس هشت ساله میتواند برای علاقهمندان به تاریخ تجربهای متفاوت باشد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی اینترنتی خبری_تحلیلی سینمامثبت،در سالروز حماسه سوم خرداد و آزاد سازی خرمشهر، سازمان سینمایی در نمایشی ویژه سه مستند «خرمشهر» تولید سال ۱۳۶۳ ساخته هوشنگ توکلی، «کربلای۵» تولید سال ۱۳۶۶ ساخته جواد شمقدری و «بکوبید دهلها» تولید سال ۱۳۶۶ ساخته جمال شورجه را به نمایش گذاشت. مستندهایی که تصاویر آنها توسط فیلمخانه ملی ایران بازسازی شده و کیفیتی مشابه فیلمهای امروزی را از جهت شفافیت و وضوح تصاویر دارند.
خرمشهر ساخته هوشنگ توکلی بازیگر پیشکسوت سینمای ایران اثری کوتاه و گزارشی درباره شهر خرمشهر است.شهری که فیلمساز در تیرماه ۱۳۶۱ وارد آن شده و در اولین پلان، چند درخت خشک باقیمانده را به عنوان آغاز فیلم برگزیده است.نشانههایی از پاکسازی پس از نبرد در شهر به چشم میخورد.مثلا خیابانها عاری از ادوات جنگی است و مسیر عبور و مرور باز است اما آوار داخل خانهها و مغازهها همچنان باقی است. فیلمساز نشانههایی از زندگی را در این خرابهها جست و جو میکند. از ظروف آشپزخانه گرفته تا ماشین تایپ و صندوق پُستی و کارخانه نوشابه سازی که جعبههای ذوب شده نوشابه در آن به نمایش در میآید.از این تصاویر جزئی میرسیم به تصاویری از منبع آب عظیم و تخریب شدهای که تصویری هولناک دارد
از نیروهای نظامی در فیلم خبری نیست.از انسانها هم! تنها عناصر انسانی فیلم شهدای گورستان خرمشهر هستند که در کنار تابلو اسامی آنها،پوکههای خالی توپ دیده میشود. فیلم با گفتار متنی از «عراقی» شاعر نامدار روایت میشود.صدای زوزه باد و حرکت باد در کرکرههای حلبی مغازههای خرمشهر از عناصر جذاب فیلم است که این اثر را پس از چهل سال به سندی معتبر از اقدام جنایتکارانه رژیم بعثی در ویرانی هرآنچه در سر راهش وجود داشته تبدیل میکند.نکته جالب توجه اینکه این فیلم در زمان ساخت خود به دلیل سیاهنمایی و ضد جنگ بودن توقیف شد و تصاویر آن در اختیار فیلمسازان دیگری قرار گرفت تا از آن فیلم بسازند اما حاصل زحمت هوشنگ توکلی دیده نشد!
کربلای۵ ساخته جواد شمقدری فیلم بعدی این نمایش ویژه بود.فیلم با نمایش تجمع مردمی رزمندگان در استادیوم آزادی در سال ۱۳۶۵ که به گردهم آیی «لشگریان محمد» معروف بود آغاز میشود.عمده تمرکز فیلم بر مردم عادی و رزمندگان است و فقط در دو پلان کوتاه تصاویری از رئیس جمهور وقت و رئیس مجلس وقت نمایش داده میشود.موسیقی ریتمیک نظامی این صحنهها را همراهی میکند.در ادامه نمایش این گردهم آیی تصویر رود خروشان مردمی به تصویری از رودخانهای در جبهه کات میشود که رزمندگان در حال تمرین غواضی هستند. صدای شادروان فرج الله سلحشور در فیلم لحنی حماسی ایجاد کرده است.
فیلمساز در خط مقدم نبرد حضور دارد و جزئیاتی را از جبهه نزدیک ایران و عراق به نمایش میگذارد.این نزدیکی به خط مقدم باعث شده تا در نهایت آیت الله سیفی یکی از فیلمبرداران فیلم به شهادت برسد که در میانه فیلم، با تصاویری انیمیشنی شهادت او و عروج به سمت آسمان به تصویر کشیده میشود.
کربلای پنج شهدا و زخمیهای جبهه نبرد را هم به نمایش میدهد و تصاویر تاثیرگذاری از جنازههای عراقیها دارد. تصویر جنازههای عراقی در بخشی از فیلم کات میشود به اردوگاه اسرای عراقی و شعارهای آنها علیه صدام. پایان بخش فیلم نیز رژه رزمندگان نوجوان است.یعنی همان شخصیتهایی که در ابتدا دیدهایم.
یکی از نقاط عطف فیلم نمایش عملیات نیروهای ایرانی علیه دکل بلند پتروشیمی بصره است که به عنوان یک هدف عملیاتی مورد حمله قرار میگیرد.فیلم در مونتاژ تلاش کرده تا این فرایند را ثبت کند اما متاسفانه لحظه برخورد گلوله به دکل ثبت نشده است.
«بکوبید دهلها» ساخته جمال شورجه فیلمی پیچیده درباره اعزام لشگریان محمد است و تصاویر مشترک و مشابهی با فیلم جواد شمقدری دارد.سادگی و صمیمیت مهمترین ویژگی فیلم شمقدری است و شورجه در اثر خود تلاش کرده تا برخی پیچیدگیها را در فیلم لحاظ کند.نمایش مکرر کوبیدن آهن گداخته و کات آن به چهره مردم تداعی کننده آثار روسی است.در جایی دیگر با نمایش مکرر جغد و عقرب و قرار دادن صدای حرکت تانک بر روی آنها و سپس نمایش چهره کودکان ایرانی فیلمساز به دنبال نوعی از بیان هنری است.اما این بیان هنری به فیلم آسیب زده و استفاده مکرر از پلانهای به اصطلاح معناگرا نظیر: حرکت اسب کنار دریا،کات دود اسفند به مه جنگلها و سپس حرکت روی رودخانه نوعی افراط تلقی میشود.فیلم صحنههای زیبایی دارد؛مثل لباس پوشیدن رزمندگان و وداع آنها با خانوادههایشان.موسیقی نیز فاخر و ارکسترال است اما برای اثری با این مضمون بیش از حد تجملی است.
